จริงหรือที่ญี่ปุ่นคนจริงไม่ได้กินข้าวเสบียงเหมือนที่เราคิด?

ทำไมภาพญี่ปุ่นในหัวเราถึงเป็นแบบนี้?

ตอนแรกที่เราคิดถึงญี่ปุ่น ภาพแรกที่เข้ามาในหัวคงจะเป็นแบบนี้: สาวน้อยในชุดยูกาตะ กำลังแคะข้าวด้วยตะเกียบ พูดเรื่องซาชิมิ เทมปุระ และเรนจิ ที่ผิดเพี้ยนกับความจริง อีกทั้งยังมีแม่ค้าแม่นวลในตลาดยาน แล้วก็คนญี่ปุ่นกำลังไหว้เจดีย์ ทั้งเช้า ทั้งเย็น ทั้งตอนกลางวันด้วย

จริงๆ ภาพของญี่ปุ่นแบบนี้เกิดมาจากไหน? คำตอบนั้นไม่เรียบง่ายอย่างที่คิด เนื่องจากความเป็นจริงของญี่ปุ่นสมัยนี้ได้เปลี่ยนแปลงไปมากมาย ท่องเที่ยวเราคิดในแบบดั้งเดิม แต่คนญี่ปุ่นเองก็ได้คิดแบบใหม่แล้ว

คนญี่ปุ่นสมัยนี้ กำลังกินอะไรกันแน่?

ลองคิดดูสิ ตอนนี้หากคุณเดินไปที่สถานีรถไฟหลักในโตเกียว จะเห็นเด็กๆ เสื้อชาคร้า กำลังจิกลิปสติก ถือถุงเท้าหลายหลาย มือขวาจับแซนด์วิชหนานั่น ครึ่งหนึ่งเก็บสมดุลกับความจริงว่าพวกเขากำลังเดินไปไหน มากกว่าการนั่งยอง ยอง ยอง กับข้าวชามหนึ่ง ไปนั่งเบาะเก้าอี้ไม้แล้วแคะอย่างเรียบร้อย

หากคุณเข้าไปในร้านสะดวกซื้อ (convenience store) ญี่ปุ่น เช่น เซเวน อิเลฟเว่น หรือ ฟามิลี่มาร์ท ชั้นหนึ่งที่คุณจะเห็นคือ อาหารตะวันตก นูดล เบนโตะ กับของหวาน มากกว่าจะเห็นแกงกะหรี่ หรือคอยด้อง ที่เราจินตนาการไว้

เท่าไหร่ที่ฉันได้สังเกตการณ์จากการไป-มา ญี่ปุ่นสมัยใหม่ เป็นประเทศที่อาหารมีความหลากหลาย เหมือนประเทศอื่นๆ ทั่วโลก เด็กญี่ปุ่นชอบแมคโดนัลด์ เพิ่มเติมจากซูชิ ผู้สูงอายุกินปาสต้า นอกจากข้าว บางคนก็เลือกเป็นเวจี (ซึ่งหนึ่งปีที่ผ่านมา ยังเป็นเรื่องแปลกประหลาดมากในญี่ปุ่น) ความจริงเล่นซ่อนตัวอยู่ในสัมผัสที่ว่า คนญี่ปุ่นไม่ได้ลืมอาหารประเพณี แต่พวกเขาแค่เพิ่มเติมเลือก มากมายขึ้นมา

ลัดลูกษณ์หัวใจของไลฟ์สไตล์ญี่ปุ่น

ถ้าจะค่อยๆ เจาะลึก ผมว่าสิ่งที่ยิ่งใหญ่ของญี่ปุ่นไม่ได้อยู่ที่ว่าพวกเขากินอะไร แต่อยู่ที่ พวกเขากินอะไรอย่างไร นี่แหละจุดที่ต่างสิ้น

ญี่ปุ่นมีแนวคิดชื่อว่า "ทะซินบุนกะ" (多忙文化) หมายถึงวัฒนธรรมความยุ่งวุ่นวาย คนญี่ปุ่นจึงมี "ชาฮาน" (食べ歩き) ซึ่งแปลว่า "กินขณะเดิน" นี่เป็นสิ่งที่แปลกมากในใจของอเมริกันตอนแรก แต่ปัจจุบันคนญี่ปุ่นก็ยอมรับมันเป็นธรรมชาติแล้ว

นอกจากนี้ยังมี "หมา่ " (まあ) ซึ่งแปลว่า "ก็ขอให้เป็นอย่างนี้ไปก่อน" นี่เป็นศิลป์ของการปล่อย และการยอมรับความไม่สมบูรณ์ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงท่าทีของคนญี่ปุ่นต่อชีวิต บ้างเรื่องเราไม่ต้องไปจัดการให้สมบูรณ์เพียบ เรื่องอื่นก็ตัดสินใจเร็ว ก็ไปต่อ

ทำไมจึงสำคัญที่จะเข้าใจสิ่งนี้

สำหรับคนที่ชอบญี่ปุ่น หรือกำลังวางแผนไปท่องเที่ยว การเข้าใจว่าญี่ปุ่นไม่ได้หยุดนิ่งอยู่ในอดีต แต่กำลังวิวัฒนาการไปเรื่อยๆ นี่ช่วยให้เรามองภาพได้รอบด้านกว่า เราจะไม่ตกใจเมื่อหญิงสาวญี่ปุ่นบอกว่า เธอชอบกินเบอร์เกอร์ แล้วบอกไป ว่า "จริงหรือ ญี่ปุ่นคนไม่กินแบบนี้หรือ?"

เมื่อเราไปญี่ปุ่น เราน่าจะเปิดใจกว้างว่า เราจะเห็นประเทศที่ ผสมผสานระหว่างเก่าและใหม่อย่างมีสัญชาติ คุณอาจได้สัมผัสการบรรพชา ในสวนวัดเจดีย์โบราณ แล้วเดินออกมาแอบไปกินไอศกรีมคาราเมลเสลดตรงมุมถนน ตัวอย่างเหล่านี้ไม่ขัดแย้ง มันคือญี่ปุ่นจริงๆ

ถ้าอยากรู้ว่าคนญี่ปุ่นจริงๆ กำลังทำอะไร มีกิจวัตรอย่างไร ลองดูWikipedia ทำการสำรวจเรื่องวัฒนธรรมญี่ปุ่น ก็มี insight ดีๆ มากมาย แต่สิ่งที่ดีที่สุดคือการไปดูด้วยตัวเองจริงๆ

ก่อนไปญี่ปุ่น ควรติดตั้งจิตใจให้พร้อม

ถ้าคุณมีภาพของญี่ปุ่นแบบคลาสสิคที่แม่บ้านสวมกิโมโนนั่งถมนั่น ทำพิธีชาญี่ปุ่น ทั้งวัน ขอให้รีเซ็ตมันได้นะ เพราะข้อมูลนั้นอาจจะมีความจริง แต่มันเป็นเพียงส่วนเดียวของภาพใหญ่เท่านั้น

ญี่ปุ่นสมัยนี้คือที่ที่คุณจะได้เห็น:

• สตูดิโอจิมเล็กๆ ตั้งอยู่บนชั้นที่สามของอาคารสำนัก
• ร้านข้าวแสนชั่ว ยืนกินข้าวกับขึ้นฝ่ายจัตร
• นักเรียนใช้ AI ทำการบ้าน (ก่อน AI ยังไม่เป็นที่รู้จักนัก)
• ศิลปะกับเทคโนโลยี ผสมกันอย่างสิ้นเดือ

หากคุณสนใจที่จะเข้าใจญี่ปุ่นโดยลึกซึ้ง ลองอ่านเรื่องต่างๆ เช่น อัปเดต! สิ่งที่ต้องระวังเมื่อซื้อสินค้ามือสองในญี่ปุ่น 2024 เพื่อเข้าใจว่าคนญี่ปุ่นแต่ละคนหลากหลายอย่างไร หรืออ่าน วิธีเลือกซื้อเครื่องหนังสือเก่าจากตลาดนัดญี่ปุ่นโดยไม่ถูกโกง เพื่อรู้ว่าตลาดญี่ปุ่นเป็นสถานที่ไหนบ้าง

สรุปเล็กน้อย

ไม่มีคำตอบที่แม่นยำว่าคนญี่ปุ่นจริงกำลังทำอะไร เพราะเขาทำหลายอย่างพร้อมๆ กัน บางเรื่องยิ่งใหญ่ บางเรื่องเล็กน้อย บางเรื่องแข็งแกร่ง บางเรื่องอ่อนแอ นี่คือความเป็นญี่ปุ่น ไม่ใช่เพื่อจะเข้าใจทุกสิ่ง แต่เพื่อปล่อยให้มันอยู่ได้โดยไม่ต้องอธิบายทุกสิ่ง

ดังนั้น ในครั้งต่อไปที่คุณเห็นคนญี่ปุ่นที่ไม่ตรงกับภาพของคุณ อย่าแปลกใจ แค่นั่น สายลม

มุกรินทร์ สายลม

มุกรินทร์เป็นนักเดินทางอิสระและนักเขียนที่มีความหลงใหลในวัฒนธรรมญี่ปุ่น เดินทางมาแล้วหลากหลายเมืองในญี่ปุ่น นำเสนอเรื่องราวเพื่อแบ่งปันแรงบันดาลใจสู่ผู้อ่าน